Piastowsko-cysterskim śladem

Wielu mieszkańców gminy Czerwonak zna historię pałacu w Owińskach i odrestaurowanego kompleksu tamtejszych zabudowań pocysterskich. Niektórzy mieli też okazję spróbować lokalnego przysmaku – Potaszek. To pieprzne ciasteczka, pieczone z mąki orkiszowej, z dodatkiem potażu produkowanego niegdyś na tym terenie właśnie przez cysterki. Dzięki Funduszom Europejskim i Lokalnej Grupie Działania „Trakt Piastów”, skarby i tajemnice tego obszaru odkrywane są na nowo.

Historia Owińsk i okolicznych miejscowości jest nierozerwalnie związana z zakonem cysterek. Tutejszy klasztor został ufundowany w latach 1242–1252 przez księcia Przemysła I oraz jego brata, Bolesława Pobożnego. W kolejnych dziesięcioleciach, dzięki hojności możnych rodów, majątek klasztorny systematycznie się powiększał, obejmując liczne wsie w okolicy. Okres świetności trwał aż do czasów rozbiorów, które przyniosły kres dotychczasowemu porządkowi. Wówczas dobra ziemskie odebrano zakonowi i sprzedano prywatnym nabywcom – rodzinie von Treskow. Same zakonnice pozostały w klasztorze do 1835 roku, kiedy doszło do jego ostatecznej kasaty. Do wybuchu II wojny światowej w dawnych zabudowaniach poklasztornych funkcjonował zakład dla osób chorych psychicznie. Po 1945 roku miejsce to zyskało nową funkcję – działała tam placówka wychowawcza, a następnie ośrodek dla dzieci niewidomych.

Dziś, zarówno pocysterskie zabudowania, jak i pałac wybudowany na początku XIX w. przez rodzinę von Treskow, są stopniowo rewitalizowane. Stanowią bowiem największe skarby gminy. Jak się okazuje – nie jedyne. Poznamy je dzięki unijnemu projektowi „Piastowsko-cysterskim śladem – historyczna podróż przez Owińska” realizowanemu przez gminę Czerwonak w ramach konkursów ogłaszanych z puli Stowarzyszenia LGD „Trakt Piastów”.

Historyczna podróż przez Owińska

Nieliczni wiedzą, że w pobliżu dawnego klasztoru znajduje się jeszcze lodownia. To miejsce, w którym zakonnice przechowywały niegdyś lód lub śnieg, służące konserwowaniu żywności.

– Chcemy ją odrestaurować i przywrócić do życia, by stała się kolejną atrakcją wartą zobaczenia w Owińskach. Przy unijnym wsparciu powstanie tam interaktywny punkt informacji turystycznej – zapowiada Agnieszka Staniewska, kierownik Wydziału Inwestycji w Urzędzie Gminy Czerwonak.

Projekt przewiduje również budowę prowadzącej do lodowni ścieżki, a docelowo także do kładki pieszo-rowerowej.

– Planujemy organizację wielu działań skierowanych bezpośrednio do mieszkańców. Wszystkie mają przybliżyć historię naszej miejscowości. Zorganizujemy spacery historyczne oraz warsztaty prezentujące cysterskie tradycje i dawne umiejętności.

Prace obejmą także sam pałac w Owińskach.

– W oknach pojawią się nowe grafiki inspirowane malarstwem rodzajowym z pierwszej połowy XIX wieku. Wykorzystamy dostępne publicznie portrety dwóch pierwszych właścicieli pałacu, jego architektów, a także osób związanych z dziejami obiektu, takich jak Napoleon Bonaparte czy Dezydery Chłapowski – mówi Agnieszka Staniewska.

Jak zapowiada, wokół pałacu zaplanowano także ciekawe wydarzenia.

– Przy pałacu zorganizujemy piknik cysterski połączony z rajdem rowerowym, który poprowadzi nowym szlakiem łączącym większość miejsc stanowiących atrakcje turystyczne naszej gminy – dodaje.

Projekt adresowany jest zarówno do mieszkańców, jak i do turystów pragnących lepiej poznać historię tego miejsca i jego okolic.

– Odrestaurowana lodownia wraz z towarzyszącą jej infrastrukturą wzbogaci ofertę turystyczną miejscowości. Planowane wydarzenia mają również wzmocnić więź mieszkańców z tym miejscem. Wielu z nich – zwłaszcza tych, którzy osiedlili się tu stosunkowo niedawno – nie zdaje sobie bowiem sprawy, jak bogatą i interesującą historię ma okolica, w której dziś żyją – mówi Agnieszka Staniewska.

Całkowity koszt projektu „Piastowsko-cysterskim śladem – historyczna podróż przez Owińska” to kwota niemal 500 tys. zł, z czego unijne wsparcie wynosi prawie 400 tys. zł.

Potencjał do wykorzystania

Za projekt odpowiada gmina Czerwonak, jednak jego realizacja nie byłaby możliwa, gdyby nie unijne wsparcie oferowane przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Trakt Piastów”. To partnerstwo wspierające rozwój obszarów wiejskich na terenie 11 gmin powiatów poznańskiego i gnieźnieńskiego. LGD koordynuje działania, które pomagają wpływać na rozwój lokalnych społeczności, w szczególności ich współpracę i aktywność mieszkańców.

– Na obszarze zamieszkałym przez ponad 150 tys. osób, powstają inicjatywy łączące tradycję, ekologię i nowoczesne podejście do rozwoju wsi – mówi Monika Józefczyk, specjalista ds. komunikacji w LGD „Trakt Piastów”. – Przez ponad dekadę zrealizowaliśmy wiele projektów przy wsparciu Funduszy Europejskich. Rozdysponowaliśmy dużą ilość dotacji, wpływających na aktywizację obszarów wiejskich, organizujemy też rozmaite akcje i inicjatywy, dbając o tradycje regionu i zachowanie jego kulturowej specyfiki – wymienia.

Stowarzyszenie jest też organizatorem naborów z trzech różnych funduszy: Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Obszarów Wiejskich, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego czy Europejskiego Funduszu Społecznego+.

W kolejnych latach LGD zamierza nadal koncentrować się na budowaniu współpracy między samorządami, organizacjami społecznymi i przedsiębiorcami, a także na wspólnym rozwijaniu obszarów wiejskich.

– W 2026 roku w dużej mierze stawiamy na granty dla organizacji pozarządowych. To właśnie one będą ważnymi partnerami w realizacji lokalnych inicjatyw – od działań społecznych po projekty ekologiczne i kulturalne – mówi Monika Józefczyk. – Nie tylko Owińska, ale i cały obszar naszego Stowarzyszenia ma duży potencjał. Z roku na rok coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność na turystycznej mapie regionu, przyciągając odwiedzających – dodaje.