1 maja mijają 22 lata, odkąd jesteśmy częścią Wspólnoty. W istniejącym chaosie geopolitycznym tym bardziej należy przypominać o rozwoju, który dokonał się w Wielkopolsce z udziałem Funduszy Europejskich.
- To był wielki sukces Polski - wejście do Unii Europejskiej to było marzenie mojego pokolenia, żeby pożegnać stary system niedemokratyczny, żeby być pełnoprawnym państwem europejskim, rywalizującym na równi z tymi najlepszymi. To było coś, co wydawało się w ogóle nieosiągalne – wspomina marszałek Marek Woźniak i jednocześnie zwraca uwagę: - Dwie dekady temu świat był inny – mimo wszystko bardziej przewidywalny. Teraz, bardziej czujnie musimy na niego patrzeć, bo żyjemy w czasach wielkich zagrożeń. W sytuacji, gdzie dezinformacja zbiera swoje żniwa, trzeba ciągle przypominać o korzyściach z członkostwa w UE płynących dla Wielkopolski – dodaje marszałek.
Liczby i postęp
Spójrzmy na finanse. Przez ostatnie 22 lata zainwestowano w Wielkopolsce za pośrednictwem programów krajowych i regionalnych ponad 51 mld zł wsparcia UE (dane nie uwzględniają PROW i PO Ryby).
Z tego prawie połowa tej kwoty (23,7 mld zł) pochodziła z programów regionalnych, które od 2007 roku są w dyspozycji zarządu województwa wielkopolskiego. To tak, jakby jeden Wielkopolanin otrzymał na rękę ok. 14,7 tys. złotych.
Tyle o liczbach. Znacznie istotniejszy jest postęp cywilizacyjny, społeczny, infrastrukturalny, który dokonywał się na naszych oczach. Dwie dekady temu Wielkopolska - podobnie jak cały kraj, borykała się z wieloma problemami. Kiepskie drogi, pozostawiający wiele do życzenia transport publiczny, a do pracy lub szkoły dojeżdżaliśmy zdezelowanymi „żółtkami”. Młodemu pokoleniu trudno to sobie dzisiaj wyobrazić, ale w tamtym czasie, brak dostępu do szybkiego internetu na większości terenu województwa był skutecznym hamulcem rozwoju. Dopełnieniem tego obrazu było bezrobocie na poziomie ok. 16 proc. i PKB na mieszkańca wynoszące zaledwie około 50 proc. średniej unijnej.
Trochę historii: od WRPO 2007-2013
Pierwsze fundusze trafiły do Wielkopolski już w 2004 roku (w ramach ZPORR 2004-2006). Zaczęły się inwestycje. Nasze najbliższe otoczenie zmieniało się niemal z miesiąca na miesiąc. Jak np. wyglądałby Poznań bez linii tramwajowej przez most św. Rocha, którą otwarto w sierpniu 2007 roku? To z pierwszego unijnego rozdania wybudowano np. obwodnicę Kórnika, rozpoczęto też budowę obwodnicy Śremu. Wiele gmin rozpoczęło inwestycje w kanalizację sanitarną i deszczową oraz rozbudowy oczyszczalni ścieków. W Poznaniu Akademia Muzyczna wybudowała salę koncertową, w Nowym Zoo powstała efektowna słoniarnia, a Wielkopolskie Centrum Onkologii rozpoczęło wieloletni program wsparcia leczenia nowotworów.
W perspektywie 2007-2013 solidnie zainwestowano w rozbudowę kilku poznańskich uczelni wyższych. Powstał choćby nowy gmach Politechniki Poznańskiej oraz aula Akademii Muzycznej czy Aula Artis w Collegium da Vinci. Zainwestowano w ochronę środowiska, edukację i ochronę zdrowia, a w Poznaniu powstała kolejna linia tramwajowa na Franowo, z nowoczesną zajezdnią. Także transport miejski wzbogacił się o nowe autobusy oraz tramwaje. Rozpoczęto zakupy nowych pociągów – 22 szt. elfów, które kontynuowano w następnych latach. Wyremontowano domy kultury oraz Szlak Piastowski.
Jako pierwsi w kraju wystartowaliśmy m.in. z inicjatywami JESSICA i JEREMIE, i staliśmy się prekursorami wdrażania instrumentów finansowych, wyprzedzając tamtejsze zalecenia i rekomendacje dla polityki rozwoju. Wielkopolska stała się przykładem good practice – nie tylko dla polskich regionów.
W 2016 roku zakończyła się budowa Wielkopolskiej Sieci Szerokopasmowej, dzięki której 80 proc. powierzchni województwa znalazło się w zasięgu szybkiego internetu. Infrastruktura informatyczna została wykorzystana w kolejnych perspektywach, np. do realizacji projektu Cyfrowa Szkoła Wielkopolska@ - największego projektu w kraju z zakresu edukacji cyfrowej.
…przez WRPO 2014-2020 po FEW
Lokalnie i kompleksowo. Tak można opisać Wielkopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2014-2020, a więc drugi unijny budżet w pełni zarządzany z poziomu regionalnego – pierwszym był WRPO 2007-2013. Nie zabrakło, zatem nowych rozwiązań. Przede wszystkim program był wielofunduszowy, tzn. zasilany pieniędzmi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego. Oznaczało to, że oprócz twardych inwestycji (np. drogowych czy infrastrukturalnych), do których byliśmy przyzwyczajeni w perspektywie 2007-2013, były też realizowane projekty społeczne.
Mocno akcentowany był wymiar lokalny. W perspektywie 2014-2020 jeszcze bardziej zaufano samorządom, pierwszy raz w historii dedykując im specjalne koperty finansowe w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT) oraz tworząc w czterech subregionach Obszary Strategicznej Interwencji (OSI). ZIT-y powstały na terenie aglomeracji poznańskiej i kalisko-ostrowskiej (tworzyły je 43 gminy), do nich dołączyły OSI czterech miast subregionalnych wraz z sąsiadującymi gminami: Piła, Leszno, Konin i Gniezno (łącznie 27 gmin). Zintegrowane podejście do rozwoju regionalnego zaowocowało realizacją 1745 projektów, z czego zdecydowanie najwięcej (1548) na obszarach wiejskich.
W perspektywie 2014-2020 najbardziej wyczekiwaną inwestycją unijną była budowa Wielkopolskiego Centrum Pediatrii w Poznaniu. Nowoczesny obiekt został otwarty wiosną 2022 roku przy ul. Wrzoska. Drugą (obok szpitala) najbardziej kosztowną inwestycją minionej „siedmiolatki” (2014-2020) była modernizacja trasy kolejowej z Poznania do Piły (aż 425 mln zł dofinansowania). Czas jazdy skrócił się z 2 godz. do ok. 80-90 min.
Dużą wagę przywiązywano w tym okresie do rewitalizacji miast, a do najefektowniejszych rezultatów takich działań zalicza się zmiany, które zaszły w Czempiniu, Zdunach czy Wieleniu. Powstała też mała obwodnica Obornik. Podobne inwestycje powstały we Wronkach i Gostyniu. W Rogalinku otwarto nowy most przez Wartę, który zastąpił starą konstrukcję.
To z pieniędzy unijnych powstało w Poznaniu Centrum Szyfrów Enigma, siedziby doczekał się też Polski Teatr Tańca. Z kolei, na powojskowym lotnisku w Kąkolewie rozwija się wielkopolskie „miasteczko kosmiczne”, czyli Aerosfera „Lotnisko Rzeczy”.
Mocną stroną unijnego wsparcia była (i wciąż jest) sfera społeczna. Programy profilaktyczne, opieka senioralna, wsparcie psychiczne czy pomoc rodzicom w powrocie na rynek pracy. To tylko przykładowe obszary, które pokazują, że w Wielkopolsce rozwój infrastrukturalny idzie w parze z podnoszeniem jakości usług społecznych. Więcej na temat efektów wdrażania WRPO 2014-2020 jest tutaj.
Wiosną 2023 roku wystartowały konkursy z program Fundusze Europejskie dla Wielkopolski, którego ważnym komponentem jest Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji Wielkopolski Wschodniej. Ponad 400 mln euro wspiera subregion koniński w procesie odchodzenia od wydobycia węgla na rzecz gospodarki opartej o „zielone” rozwiązania. W regionie inwestujemy też w gospodarkę niskoemisyjną, cyfrową, która dostosowuję się do zmian klimatu. Nie zapominamy o przedsiębiorczości, innowacjach i sektorze badawczo- rozwojowym. Silny akcent kładziemy na edukacje, zdrowie i politykę społeczną.
Więcej na temat efektów programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski, na półmetku jego wdrażania, dowiesz się z poniższego film.
***
Dziś Wielkopolska to region o silnej gospodarce. PKB na mieszkańca przekroczyło 84 proc. średniej UE. Dynamika tego wskaźnika w ostatnich 20 latach dla Wielkopolski była jedną z najwyższych w kraju. Spadło też bezrobocie – do około 3 proc.
Bilans jest jasny – Fundusze Europejskie to realna zmiana. Dziś Wielkopolska to nowoczesny, zrównoważony region z aspiracjami i potencjałem. Region, który nie tylko nadąża za Europą, ale coraz częściej wyznacza kierunki rozwoju.
MARK