Razem dla czystego powietrza

Doświadczenia wschodniej Wielkopolski pokazują, że skuteczna transformacja energetyczna wymaga współdziałania samorządów. Przykładem takiego podejścia jest współpraca gmin Rzgów i Wilczyn. Zrealizowały projekt parasolowy z zakresu odnawialnych źródeł energii, przy dużym udziale środków unijnych.

W regionie, którego rozwój przez dekady był związany z energetyką konwencjonalną, transformacja oznacza nie tylko zmianę źródeł wytwarzania energii, lecz także przebudowę modeli jej wykorzystania. Dlatego samorządy wschodniej Wielkopolski sięgają po środki zewnętrzne na projekty parasolowe, obejmujące m.in. wsparcie mieszkańców w wymianie źródeł ciepła oraz zakupie i montażu instalacji fotowoltaicznych. Dobrą praktyką jest współpraca poszczególnych samorządów. O skuteczności takich rozwiązań świadczy chociażby projekt przeprowadzony wspólnie przez gminy Golina, Rychwał, Tuliszków i Wierzbinek, którego efektem jest montaż przeszło 660 instalacji fotowoltaicznych na domach mieszkańców. Przedsięwzięcie, finansowane w ramach WRPO 2014-2020, zwyciężyło nawet w pierwszej edycji naszego Plebiscytu „Łączy nas WIELkopolskiE” w 2022 roku.

W obecnej perspektywie finansowej, dzięki wsparciu w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, którym objęta jest wschodnia część Wielkopolski, projekty parasolowe nadal są realizowane.

Niektóre projekty są na początkowym etapie, inne dobiegają końca. Gminy Rzgów i Wilczyn zakończyły swoje wspólne działania i mogą pochwalić się tym co zrealizowały.

Wielu odbiorców, większa skuteczność

Pomysł na realizację przedsięwzięcia wynikał przede wszystkim z rosnących potrzeb mieszkańców w zakresie zwiększenia niezależności energetycznej.

- Nie bez znaczenia pozostaje też kwestia oszczędności. Od dłuższego czasu obserwujemy dynamiczny wzrost cen energii elektrycznej i cieplnej. Skłania to zarówno samorządy, jak i mieszkańców, do poszukiwania nowoczesnych i bardziej ekonomicznych rozwiązań – mówi Grzegorz Matuszak, Wójt Gminy Rzgów. - Istotny jest też oczywiście wątek środowiskowy. Realizacja projektu wpisuje się w działania na rzecz ograniczenia emisji zanieczyszczeń i poprawy jakości powietrza. Wspiera także transformację energetyczną na poziomie lokalnym. Dzięki temu nasz projekt łączy korzyści ekonomiczne, społeczne i ekologiczne, odpowiadając na aktualne wyzwania – dodaje.

Gminy z sukcesem wystąpiły o dofinansowanie w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.

- FST pozwalał na realizację inwestycji ograniczających emisję CO2 oraz zwiększających wykorzystanie OZE. Został stworzony z myślą o obszarach odchodzących od gospodarki opartej na paliwach kopalnych. Gwarantował też wysoki poziom dofinansowania, nawet do 70% kosztów, co znacząco zmniejszyło obciążenia dla mieszkańców i umożliwiło działanie na większą skalę. Przykładowo: przy instalacji fotowoltaicznej o mocy 3,68 kwp wraz z magazynem energii o mocy 5 kWh, koszt brutto inwestycji wynosił przeszło 21 tys zł. Mieszkaniec wydał jedynie nieco ponad 6 tys. zł – mówi Jolanta Szaraszek, kierownik Referatu Promocji, Inwestycji i Rozwoju Gminy Rzgów. – Zdecydowaliśmy się na współpracę z inną gminą, ponieważ taka formuła pozwala objąć wsparciem szeroką grupę mieszkańców, przy jednoczesnym uproszczeniu organizacji. Samorząd pełnił w niej rolę koordynatora, ułatwiając dostęp do dofinansowania oraz zapewniając sprawną realizację inwestycji. Mamy już doświadczenie w tego typu projektach i wiemy, że dobrze przygotowana współpraca międzygminna zwiększa ich skuteczność – dodaje.

Co zyskaliśmy

Dzięki unijnemu wsparciu, mieszkańcy obu gmin założyli 225 instalacji fotowoltaicznych, z których 100 zostało dodatkowo wyposażonych w magazyny energii, co pozwala na jeszcze efektywniejsze wykorzystanie OZE. Mieszkańcy 120 domów zamontowali nowoczesne i ekologiczne źródła ogrzewania – pompy ciepła.

- Realizacja projektu przyniosła wiele korzyści. Nasi mieszkańcy nie tylko widzą oszczędności w portfelu, ale oddychają też czystszym powietrzem – przekonuje Jolanta Szaraszek.

Gmina Rzgów, która była liderem przedsięwzięcia, ma za sobą wiele innych projektów z zakresu ekologii, realizowanych przy unijnym wsparciu. Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej, termomodernizacja szkół (z montażem paneli fotowoltaicznych) i świetlic wiejskich to tylko niektóre z nich. Plany Rzgowa są ambitne. W najbliższej przyszłości zaawansowaną termomodernizacją i instalacją gruntowych pomp ciepła zostaną objęte dwie gminne szkoły. Panele fotowoltaiczne i magazyny energii pojawią się na obiektach komunalnych, a drogi pieszo-rowerowe zostaną rozbudowane.

- Troska o środowisko jest dla naszego samorządu ważna. Przez lata region kojarzony był z górnictwem i elektrownią węglową, a więc ciężkim przemysłem produkującym zanieczyszczenia. Nasza gmina także pośrednio odczuła tego skutki. Dziś wszystko się zmienia. Cieszymy się, że wspiera nas w tym Unia Europejska. Z tych działań korzystać będą nie tylko obecne, ale i przyszłe pokolenia – zapewnia Grzegorz Matuszak.

Całkowity koszt projektu „Instalacja systemów odnawialnych źródeł energii na terenie gmin Rzgów i Wilczyn” to kwota niemal 13 mln zł, z czego unijne dofinansowanie wyniosło blisko 9 mln zł.