W dzisiejszej, niestabilnej sytuacji geopolitycznej i gospodarczej technologie dual-use (technologie podwójnego zastosowania), nabierają szczególnego znaczenia. Zarówno w Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej coraz wyraźniej widać, że rozwój tego obszaru staje się jednym z priorytetów polityki publicznej. Zmianę dostrzegamy również w naszym regionie.
Technologie dual-use to rozwiązania techniczne mające zastosowanie zarówno w sektorze cywilnym, jak i obronnym. Zaliczają się do nich produkty, systemy, usługi i know-how. Mogą one pierwotnie powstawać na potrzeby rynku cywilnego, a później być implementowane do celów wojskowych, jak i odwrotnie.
- Technologie podwójnego zastosowania obejmują szeroki zakres dziedzin – mówi dr Piotr Lewandowski, główny specjalista ds. badawczych – Koordynator Centrum Bezpieczeństwa i Innowacji Obronnych Łukasiewicz – ITECH Instytut Innowacji i Technologii. - Wiele przełomowych wynalazków, takich jak internet, pierwotnie powstający jako projekt ARPANET, czy GPS, powstało jako projekty wojskowe, by następnie znaleźć szerokie zastosowanie cywilne. Współcześnie, mówiąc o dual-use, najczęściej wskazuje się bezzałogowe statki powietrzne, czyli drony. Wykaz jest jednak znacznie szerszy. O podwójnym zastosowaniu możemy mówić także w kontekście druku 3D, technologii kwantowych czy sensorów. W Polsce potencjał dual-use jest szczególnie dostrzegalny w sektorach chemicznym, transportowym, energetycznym czy lotniczym – dodaje.
Konieczność
Technologie dual-use nabierają dziś strategicznego znaczenia, a eksperci podkreślają, że mimo rosnącej presji czasu wciąż jest przestrzeń, by skutecznie przyspieszyć ich rozwój.
- Żyjemy w okresie dynamicznych zmian geopolitycznych. Wojna w Ukrainie, rosnąca rywalizacja światowych mocarstw czy poważne zagrożenia dla światowych łańcuchów dostaw sprawiają, że zdolność do rozwijania i wykorzystywania technologii podwójnego zastosowania stała się jednym z filarów bezpieczeństwa współczesnego świata – przekonuje dr Piotr Lewandowski. - Potwierdzają to statystyki. Inwestycje w technologie obronne i dual-use w Europie wzrosły z około 293 mln dolarów w 2016 roku do rekordowych 3,881 mld dolarów w 2025 roku. Co istotne, generują one tak zwany efekt podwójnego mnożnika. Polega on na tym, że każda złotówka zainwestowana w dual-use przynosi korzyści wykraczające poza sektor obronny – dodaje.
Temat zyskuje na znaczeniu także w Polsce. Wpływ mają na to zwiększone wydatki obronne, rozbudowa zdolności przemysłowych oraz coraz większe ambicje w zakresie suwerenności technologicznej.
- Nie próżnuje także Unia Europejska. Ekaterina Zaharieva, unijna Komisarz ds. Badań i Innowacji, potwierdziła w lipcu 2025 roku, że przyszły program Horyzont Europa będzie bardzo szeroko wspierał rozwój technologii dual-use. Wyraźnym trendem jest uwzględnianie podwójnego zastosowania już na etapie projektowania danych technologii. Ważna jest także integracja instrumentów finansowych, takich jak wspomniany Horyzont Europa, Europejski Fundusz Obronny i programy regionalne w tworzeniu paneuropejskich klastrów innowacji dual-use – mówi dr Piotr Lewandowski.
Unijne wsparcie dual-use
Fundusze Europejskie stanowią jeden z podstawowych mechanizmów wsparcia dostępnych dla polskich podmiotów realizujących projekty w zakresie technologii podwójnego zastosowania. Także nasz region, w ramach Funduszy Europejskich dla Wielkopolski, dokonał zmian w programie. Pierwszy raz w historii pojawiły się dotacje na szeroko rozumianą obronność.
W ramach Priorytetu 14. „Fundusze Europejskie dla zwiększenia zdolności przemysłowych w celu wspierania obronności Wielkopolski. Przemysł obronny” do końca czerwca trwa nabór dla wielkopolskich jednostek badawczych i uczelni. Do rozdysponowania jest aż 160 mln zł. Pieniądze zostaną przeznaczone na zwiększanie zdolności technologicznych i przemysłowych w celu wspierania obronności naszego regionu.
Trwa też sześć naborów w ramach Priorytetu 15. „Fundusze Europejskie dla wzmocnienia bezpieczeństwa i odporności regionalnej Wielkopolski. Obronność”. Niemal 580 mln zł dofinansowań zostanie przeznaczonych m.in. na wsparcie infrastruktury medycznej, monitoring zagrożeń i systemy alarmowania, cyberbezpieczeństwo czy infrastrukturę transportową, w tym drogową i kolejową.
Więcej na temat obu naborów znajdziesz tutaj.
Dominik Wójcik