Czasem wystarczy ktoś obok

Jedni potrzebują kogoś, kto pomoże im wrócić do samodzielności, inni – bezpiecznego miejsca, rozmowy, wsparcia w codziennych sprawach. W Centrum Usług Społecznych w Śremie spotykają się różne historie i różne potrzeby. Stoi za nimi cały system usług rozwijany przy wsparciu Funduszy Europejskich.

W nowoczesnej siedzibie śremskiego CUS spotykamy Elizę Przywarę, asystentkę osobistą osoby z niepełnosprawnościami i Katarzynę Urbańską – jej podopieczną. Siedzą blisko, rozmawiają swobodnie. Widać, że dobrze się znają. Ich relacja nie przypomina formalnego spotkania asystentki z podopieczną. Jest w niej dużo naturalności, zaufania i zwyczajnej, codziennej bliskości.

– Z Kasią znamy się jeszcze z młodzieńczych lat. Gdy zachorowała, potrzebowała wsparcia. Zgłosiła się do CUS i tak się szczęśliwie złożyło, że mogłam zostać jej asystentką – mówi Eliza. Kasia jest po udarze, ma zdiagnozowane tętniaki w głowie i uszkodzoną pamięć krótkotrwałą. Obecność Elizy to dla niej znacznie więcej niż pomoc w codziennych obowiązkach – to wsparcie, które pozwala jej zachować niezależność.

– Eliza jest niezastąpiona. Chodzi ze mną na spacer, pomaga zrobić zakupy. Gdyby nie ona, byłabym uwięziona w domu. Mam męża, ale on również choruje. Dlatego ta pomoc jest dla nas bezcenna – podkreśla Katarzyna. – Gdy się spotkamy, czasem wspominamy, jak byłyśmy piękne i młode – mówi z uśmiechem.

***

Asystentura jest dla Elizy czymś więcej niż tylko zawodową czynnością. To relacja oparta na zaufaniu, uważności i obecności. W kontaktach z podopiecznymi wykorzystuje swoje pasje – fotografię, zamiłowanie do historii i sztuki makijażu.

– Staram się je przemycać i wykorzystywać podczas spotkań. Jeśli podopieczni interesują się historią, mam płaszczyznę do nawiązania relacji. To ważne, bo w ten sposób czują się bardziej zauważeni i zaopiekowani – podkreśla

Wybór zawodowej drogi Elizy nie był przypadkowy. Wiązał się z dramatyczną historią rodzinną.

– Moja siostra przeszła udar. Miałam wtedy dwadzieścia lat, a ona była zaledwie o trzy lata starsza. Od tamtej pory jest niepełnosprawna, a ja pomagam jej w codziennym życiu. Musiałam się wszystkiego nauczyć - jak reagować na przykurcze, jak rozmawiać z osobą z porażoną mową, jak pomagać przy higienie. Choć początkowo trudno było uwierzyć, że siostra jeszcze stanie na nogi, dziś chodzi o kulach – opowiada.

Eliza przyznaje, że wiele uczy się również od swoich podopiecznych.

– Przede wszystkim pogody ducha i tego, żeby się nie poddawać. Czasami człowieka dopada zwątpienie, ale wtedy Kasia mi mówi: masz zdrowe ręce i nogi – możesz wszystko. To działa motywująco – przyznaje.

***

Na kryzys psychiczny nie ma miejsca w naszych planach. Czasem zaczyna się od utraty pracy albo mieszkania. Czasem od konfliktu rodzinnego czy rozpadu związku. Do Katarzyny Paluszak, asystentki wsparcia w kryzysie psychicznym, zgłaszają się ludzie na tzw. „życiowym zakręcie”. Jej rola jest inna niż lekarza czy terapeuty.

– Staram się być partnerem w rozmowie. Słucham, nie oceniam i szukam rozwiązania sytuacji, w której jest dana osoba – tłumaczy.

– Nie projektujemy ludziom życia – podkreśla. – Stosujemy dialog motywacyjny, który ma pomóc im dojść do pewnych rozwiązań. Cieszę się z każdego sukcesu. Ktoś poszedł do psychiatry. Ktoś inny wstał rano. Ktoś poszedł do fryzjera. To są rzeczy, które dla nas mogą wydawać się błahe, ale dla człowieka w kryzysie to krok w powrocie do życiowej równowagi – zaznacza.

***

Jedną z podopiecznych Katarzyny jest Magda. Odwiedzamy ją w mieszkaniu treningowym, prowadzonym przez CUS. Przez wiele lat Magda cieszyła się stabilnym życiem. Z wykształcenia jest fizykiem, długo pracowała w administracji publicznej. Wszystko się zmieniło, gdy zachorowała. Schizofrenia odebrała jej przyjaciół, pracę dom, ale nie odebrała godności i pogody ducha. Gdy rozmawiamy jest w radosnym nastroju.

– Odżyłam, ponieważ od Centrum dostałam nie tylko ciepły kąt, ale przede wszystkim pomoc od ludzi, którzy nie są do mnie uprzedzeni. Niestety osoby z chorobami psychicznymi wciąż są stygmatyzowane, wielu się nas boi, obawia agresji. A to nie tak. Ze schizofrenią da się żyć. Po prostu trzeba się leczyć – podkreśla.

Doświadczenie choroby zmieniło jej spojrzenie na osoby wykluczone.

– Wcześniej nie wiedziałam, jak to jest być po tej stronie. Gdy przyznałam się do choroby, wiele osób zerwało ze mną kontakt.

Dziś jest bardziej ostrożna w relacjach z ludźmi. W przyszłość patrzy jednak z optymizmem. Wciąż ma marzenia. Chce znaleźć pracę w warunkach chronionych zgodnie z wydanym jej orzeczeniem lekarskim i odzyskać poczucie, że może samodzielnie kierować swoim życiem.

***

Jedną z form wsparcia w śremskim CUS są mobilne usługi informatyczne. Wśród osób, które docierały do mieszkańców z takim wsparciem był Paweł Wawrzyniak, przedsiębiorca, prezes Stowarzyszenia Pomocna Dłoń w Śremie, a po godzinach pasjonat fotografii i biegania. Jego przygoda z niesieniem pomocy innym zaczęła się wiele lat wcześniej, a znacząco rozwinęła się podczas pandemii COVID-19. Samotnym i seniorom, wraz z gronem innych wolontariuszy, organizował wtedy m.in. posiłki i transport do punktów szczepień. Kiedy Towarzystwo Pomocy Potrzebującym im. św. Brata Alberta „Nadzieja” w Śremie zwróciło się do niego z propozycją udziału w świadczeniu mobilnych usług informatycznych, nie miał wątpliwości, że chce się w to zaangażować.

– Seniorzy są z natury ufni, dlatego ważne było dla mnie, aby uświadamiać ich, jak bezpiecznie poruszać się w sieci. Żeby nie klikać bez zastanowienia w otrzymane linki, nie udostępniać swoich danych, zwracać uwagę na podejrzane wiadomości – opowiada.

Czasem pomoc przybierała nieoczekiwany obrót. Jedna z seniorek nagrała telefonem trzygodzinną uroczystość. Pamięć urządzenia szybko się zapełniła.

– Pokazałem jej, że tę samą uroczystość można znaleźć na YouTube i odtworzyć bez zajmowania pamięci telefonu. Niby drobiazg, a dla niej nowość – mówi i podkreśla, że każdy ma inne potrzeby:

Nie chodzi przecież tylko o to, że ktoś nauczył się obsługi telefonu czy komputera. Chodzi o to, że dzięki temu może być bliżej swoich bliskich.

***

Z mobilnej usługi informatycznej skorzystała m.in. Elżbieta Frelek.

– Już myślałam, że się was nie doczekam – śmieje się, gdy otwiera drzwi. Od śmierci męża korzysta z jego komputera. Podstawy już zna, ale jej apetyt na nowe umiejętności rośnie. Lista rzeczy, których chciałaby się jeszcze nauczyć, wciąż jest długa.

– Jestem technologiem żywienia. Mam mnóstwo przepisów kulinarnych. Idą długie wieczory, chciałabym je przepisać, uporządkować, zrobić foldery, a nie wiem jak – opowiada.

Pani Elżbieta przyznaje, że wielu jej rówieśników podchodzi do nowych technologii z dystansem. Ona sama ma odwrotnie. Ciekawość zwycięża nad obawą.

– Żałuję, że syna nie zagoniłam, żeby mnie przyuczył, kiedy był jeszcze w domu. A teraz człowiek uczy się na błędach – wzdycha i przyznaje, że jeden z nich był szczególnie bolesny. Sięga po telefon. Pokazuje zdjęcia z wyjazdu z przyjaciółkami nad morze. – Kiedyś, próbując wysłać koleżance zdjęcia przez WhatsAppa, przez przypadek usunęłam całą rozmowę. Wraz z nią zniknęły też cenne fotografie, które miała zapisane w korespondencji. Dlatego spotkania z panem Pawłem są potrzebne, bo nie unikniemy cyfrowego świata, więc dobrze by był i dla nas dostępny – podkreśla.

***

Za historią Kasi, Magdy, Elżbiety stoi system usług, który w ostatnich latach w Śremie został znacząco rozbudowany.

– To właśnie unijne środki pozwoliły nam zmienić podejście i dostosować instytucję do potrzeb wszystkich mieszkańców – mówi Maria Świdurska, dyrektor CUS w Śremie.

Zmiany widać w samej siedzibie. Budynek został dostosowany tak, by był w pełni dostępny. Powstało Biuro Aktywizacji Społecznej, w którym mieszkańcy mogą nie tylko korzystać ze wsparcia, ale również zgłaszać własne pomysły i inicjatywy. CUS działa szerzej niż tradycyjna instytucja pomocy społecznej – od rana do wieczora, a w razie potrzeby również dłużej. Odbywają się tu spotkania indywidualne, grupy wsparcia i zajęcia dla mieszkańców.

– Nasze usługi wpisują się w ideę deinstytucjonalizacji – odchodzenia od rozwiązań, które izolują osoby z niepełnosprawnościami, na rzecz wsparcia pozwalającego im żyć niezależnie w swoim miejscu zamieszkania – zaznacza Maria Świdurska. – Rozwijając ofertę usług społecznych, wzmacniamy również współpracę z organizacjami pozarządowymi, powierzając im realizację części zadań.

Projekt przyniósł korzyści nie tylko mieszkańcom, ale zmienił również samą instytucję. 80 pracowników uczestniczyło w szkoleniach podnoszących ich kompetencje.

– Środki przeznaczone na rozwój usług społecznych traktujemy jak inwestycję w człowieka, a nie wydatek – podkreśla Maria Świdurska. – Naszą rolą jest stale wzbogacać ofertę i odpowiadać na zmieniające się potrzeby mieszkańców. Właśnie pracujemy nad programem usług społecznych na kolejne dwa lata. Mamy w tym duże doświadczenie – unijne projekty realizujemy od 2008 roku. Jako jedna z niewielu placówek w Wielkopolsce zostaliśmy też wyróżnieni za innowacyjność w projektach społecznych. To nasza misja: tworzyć usługi, wsłuchując się w potrzeby mieszkańców. I to przynosi efekty.

***

Gmina Śrem usługi społeczne świadczy w ramach projektu „Rozwój Wielkopolskiej Sieci Centrów Usług Społecznych”. Całkowita wartość przedsięwzięcia to ponad 18,7 mln zł, z czego unijne dofinansowanie wyniosło 13,1 mln zł.