Dostępność – rozwiązanie dla wszystkich

- Nawet najlepiej zaprojektowany podjazd, winda czy strona internetowa nie zadziałają, jeśli na końcu tej ścieżki zabraknie zrozumienia i otwartości ze strony człowieka. O tym, czy instytucje publiczne spełniają normy dostępności, a także o dobrych praktykach w tym zakresie rozmawiamy z Martą Mazurek, koordynatorką ds. dostępności w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Wielkopolskiego.

Czym jest dostępność i jak powinniśmy ją rozumieć?

Z definicji to możliwość niezależnego, samodzielnego i komfortowego korzystania z przestrzeni publicznej, usług oraz informacji przez każdą osobę, niezależnie od jej sprawności. Coraz lepiej rozumiemy, że dostępność dotyczy nas wszystkich – sprawność nie jest przecież dana raz na zawsze, a rozwiązania tworzone z myślą o osobach ze szczególnymi potrzebami służą w istocie każdemu z nas. Korzystamy bowiem z tych samych ułatwień: czy będzie to rodzic z wózkiem dziecięcym, osoba ze złamaną nogą, kurier z ciężką paczką czy seniorka z osłabionym wzrokiem. Zatem dostępność to takie projektowanie świata, które bywa niezbędne dla niektórych, a wygodne jest dla wszystkich.

Jakie rozwiązania powinny zapewniać instytucje publiczne, np. urzędy, aby były dostępne dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności?

To definiuje ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Wyróżnia ona trzy rodzaje dostępności: architektoniczną, cyfrową i informacyjno-komunikacyjną. W praktyce wymaga to rozwiązań dopasowanych do konkretnych wyzwań, z jakimi mogą mierzyć się różne grupy. I tak dla osób doświadczających barier w poruszaniu się stosowane są podjazdy, platformy schodowe, automatycznie otwierane drzwi czy odpowiednio wyposażone toalety. Wyznacza się miejsca parkingowe blisko wejścia do budynku, a w recepcji instaluje obniżone blaty. Dla osób niewidomych i słabowidzących stosuje się tabliczki informacyjne w alfabecie Braille’a, plany dotykowe budynku przy wejściach, kontrastowe taśmy na przeszkleniach i schodach, wypukłe linie na posadzkach ułatwiające poruszanie się z laską.

Osobom głuchym i słabosłyszącym zapewnia się pętle indukcyjne w punktach obsługi i salach konferencyjnych, obsługę przez tłumacza języka migowego, możliwość różnych form kontaktu. Jeśli chodzi o osoby z trudnościami poznawczymi, to kluczowe informacje publikuje się w tekście łatwym do czytania i rozumienia. Chętnie korzystają z niego seniorzy i cudzoziemcy. Każda osoba ma też prawo wstępu do budynków publicznych z psem asystującym. To tylko przykłady. Warto pamiętać, że w sytuacjach, gdy budynek zabytkowy ogranicza modernizację architektoniczną, urzędy mają obowiązek zapewnić tak zwany dostęp alternatywny, czyli na przykład obsługę na parterze lub wsparcie asystenta.

Coraz więcej spraw załatwiamy zdalnie. Jak ważna jest dostępność cyfrowa stron internetowych, aplikacji i usług publicznych? Czy pod tym względem urzędy i instytucje są już odpowiednio przygotowane, także dzięki wsparciu z Funduszy Europejskich?

Dostępność cyfrowa to dziś fundament administracji publicznej, a e-usługi powinny być tak samo otwarte dla każdego, jak dobrze zaprojektowane wejście do budynku. Jeśli portal urzędu lub wniosek unijny są niedostępne dla osoby korzystającej z czytnika ekranu, to w praktyce wykluczamy ją z życia społecznego. Jak pokazuje najnowszy ministerialny Raport o stanie zapewniania dostępności, w całej Polsce podmioty wykonują ogromną pracę, ale poziom dostępności jest wciąż zróżnicowany i jest jeszcze dużo do zrobienia. Zwłaszcza obszar cyfrowy wymaga ciągłego nadzoru: strony internetowe żyją, stale publikujemy nowe materiały, zatem zapewnianie dostępności cyfrowej wymaga nieustannej uważności i jest procesem ciągłym.

Przy ich wsparciu budowane są darmowe narzędzia, odbywają się szkolenia i dofinansowywane są projekty, w których dostępność jest jednym z podstawowych kryteriów.

Jaką rolę w zapewnianiu dostępności odgrywają pracownicy urzędów?

Nawet najlepiej zaprojektowany podjazd, winda czy strona internetowa nie zadziałają, jeśli na końcu tej ścieżki zabraknie zrozumienia i otwartości ze strony człowieka. Stąd najważniejsza jest rola pracowników urzędów, którzy nie tylko szkolą się z obsługi klienta ze szczególnymi potrzebami, ale także nabywają niezbędne dla realizowania zasady dostępności umiejętności techniczne tworzenia dokumentów i materiałów dostępnych cyfrowo, czy obsługi urządzeń. W naszym Urzędzie cyklicznie organizujemy szkolenia i warsztaty w tym zakresie, bo dostępność to przede wszystkim kultura organizacyjna.

Jakie rozwiązania stosowane są w Urzędzie Marszałkowskim?

Budynek naszego Urzędu jest stosunkowo nowy i zaprojektowany bez barier architektonicznych. Mimo to na przestrzeni lat konieczne było wdrożenie licznych udogodnień, które nie ingerowały w strukturę budynku. Wyznaczono ścieżki, zamontowano oznakowania przed i wewnątrz budynku, przez co Urząd stał się bardziej czytelny dla wszystkich. W tych rozwiązaniach chodzi zarówno o komfort, jak i możliwość samodzielnego poruszania się i załatwiania spraw. Urząd Marszałkowski od początku pełni rolę wzoru do naśladowania dla otoczenia instytucjonalnego i biznesowego. Chętnie dzielimy się naszymi rozwiązaniami z innymi oraz zapraszamy na konferencje i seminaria podnoszące świadomość na temat dostępności oraz potrzeb różnych grup.

Czy może Pani wskazać dobre praktyki w zakresie dostępności stosowane w naszym regionie?

Jest ich całkiem sporo. Jeśli miarą miałby być ogólnopolski konkurs „Lider Dostępności”, to w samym Poznaniu mamy na przykład wyróżniony w tym roku Dziedziniec przed CK Zamkiem. Laureatami poprzednich edycji byli: Centrum Szyfrów Enigma, Brama Poznania oraz DPS nr 1 na Strzeszynie.

Wymienię dwie inicjatywy przedstawione na Inspiratorium, które na mnie zrobiły największe wrażenie, czyli projekt Teatru Wielkiego „Łabędzie”, gdzie tańczyły osoby niewidome i słabowidzące oraz jedyna na świecie pływająca Baza Rehabilitacji Nurkowej dla osób z niepełnosprawnościami w Pile prowadzona przez Stowarzyszenie Krok Po Kroku HSA.

Jaką rolę w poprawie dostępności urzędów, instytucji i przestrzeni publicznej odgrywają Fundusze Europejskie?

Fundamentalną, by nie rzec: transformacyjną rolę w procesie tworzenia przestrzeni bez barier. W obecnej perspektywie kluczowym instrumentem prawnym i technicznym są Standardy Dostępności dla Polityki Spójności 2021-2027. To praktyczny zbiór konkretnych wymogów, które przekształcają ideę równego traktowania w mierzalne parametry i kryteria oceny każdego projektu unijnego. Połączenie finansowania ze spełnieniem standardów dostępności sprawiło, że dostępność przestała być jedynie dobrą wolą, a stała się egzekwowanym standardem, który realnie zmienia jakość życia mieszkanek i mieszkańców całego naszego regionu.